Güneş’te 20 yılın en güçlü radyasyon fırtınası

ABD Ulusal Hava Servisi’ne bağlı Uzay Hava Tahmin Merkezi (SWPC), Güneş’ten kaynaklanan ve son 20 yılın en büyük güneş radyasyon fırtınası olarak tanımlanan güçlü bir uzay hava olayının Dünya’ya doğru ilerlediğini açıkladı. Şiddeti beş üzerinden dört olarak sınıflandırılan fırtınanın, pazartesi akşamı ve salı sabahı erken saatlerde etkili olması bekleniyor.

SWPC, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, “S4 seviyesinde şiddetli bir güneş radyasyon fırtınası şu anda devam ediyor. Bu, son 20 yılda kaydedilen en büyük güneş radyasyon fırtınası. En son bu seviyeler Ekim 2003’te gözlemlenmişti” ifadelerini kullandı. Açıklamada, olası etkilerin ağırlıklı olarak uzay görevleri, havacılık ve uydu operasyonlarıyla sınırlı olmasının beklendiği belirtildi.

2003 yılındaki “Cadılar Bayramı” olarak anılan uzay hava olaylarında İsveç’te elektrik kesintileri yaşanmış, Güney Afrika’da ise enerji altyapısında hasar meydana gelmişti.

Uydular, havacılık ve astronotlar risk altında

Güneş radyasyon fırtınaları Dünya’ya ulaştığında, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda görev yapan astronotlar ve kutup rotalarından uçan yolcular için artan radyasyon maruziyeti riski oluşturabiliyor. Bu tür durumlarda astronotların, uzay istasyonunda daha iyi korunan bölgelere geçebildiği hatırlatıldı.

SWPC, olası etkiler nedeniyle havayolu şirketlerini, NASA’yı, ABD Federal Havacılık İdaresi’ni (FAA), Federal Acil Durum Yönetim Ajansı’nı (FEMA) ve Kuzey Amerika Elektrik Güvenilirliği Kurumu’nu (NERC) bilgilendirdi.

SWPC tahmincisi Shawn Dahl, kritik altyapı işletmecilerinin gelişmelerden haberdar edilmesi için ilgili kurumlarla temas halinde olduklarını söyledi.

Artan radyasyon seviyelerinin uydu haberleşmesi ve navigasyon sistemleri üzerinde de risk oluşturabileceği belirtiliyor. Mayıs 2024’te yaşanan benzer bir jeomanyetik fırtına sırasında, GPS tabanlı hassas tarım kullanan bazı çiftçilerin geçici kesintiler yaşadığı, ancak genel olarak altyapı sistemlerinin kontrol altında tutulduğu kaydedildi.

Uzmanlar, pazartesi gecesi uydu operatörlerinin önlem almasının gerekebileceğini, ancak genel kamuoyu için yaygın ve ciddi bir teknolojik aksaklık beklenmediğini ifade ediyor.

Kutup ışıkları beklenenden daha güneyde görülebilir

SWPC’ye göre pazartesi günü ABD saatiyle 14.20’de Dünya’ya ulaşan şiddetli bir jeomanyetik fırtına da elektrik şebekeleri üzerinde risk oluşturabilecek nitelikte. Jeomanyetik fırtınalar, Güneş’in dış atmosferinden kopan ve “koronal kütle atımı” (CME) olarak adlandırılan plazma patlamaları sonucu meydana geliyor.

Bu son olayın, pazar günü Güneş’te meydana gelen ve en güçlü tür olan X sınıfı bir güneş patlamasıyla tetiklendiği bildirildi. Bu patlama, yılın şimdiye kadarki ilk büyük güneş patlaması olarak kayda geçti.

Artan güneş aktivitesi nedeniyle kuzey ve güney kutup ışıklarının, normalde görülmedikleri enlemlerde ortaya çıkabileceği belirtiliyor. SWPC, ABD’nin kuzey yarısının büyük bölümünde ve hatta Alabama ile kuzey Kaliforniya’ya kadar uzanan bölgelerde aurora gözlemi yapılabileceğini duyurdu.

Uzmanlar, çıplak gözle fark edilmese bile cep telefonu kameraları gibi sensörlerin bu ışık gösterilerini yakalayabileceğini vurguluyor. Güneş’teki aktif leke bölgelerinden önümüzdeki günlerde yeni patlamaların da yaşanabileceği ve Dünya’ya yönelik yeni uzay hava olaylarının ihtimal dahilinde olduğu belirtiliyor.